Autore: Franco Spellani

Het kerkje van S. Constanzo iets buiten de muren van Trevi, was gedurende eeuwen een bedevaartplaats.

Het werd een zozeer een referentiepunt dat het de zijn naam gaf aan de plaats.

De lieflijke berghelling, waarop het stond, werd “La Costarella” of “La Costarella di S. Costanzo” genoemd en daardoor werd het kerkje ook “San Costanzo della Costarella” genoemd.

Volgens een oude overlevering werd ze toegewijd aan S. Constanzo, één van de vroegere bisschoppen van Trevi.

Volgens anderen werd het kerkje opgericht op de plaats waar S. Constanzo , bisschop en patroon van Perugia, onthoofd werd wanneer hij geketend overgebracht werd naarSpoleto^.1.

Durastante Natalucci noemde het “zeer oud in zijn structuur, met gewelf en slechts één altaar; en aan de buitenzijde voorzien van mozaïek”.

Het was parochiekerk tot 1573, wanneer het door het edict

van bisschop Fulvio Orsini aan het Kapittel van S. Emiliano, onder de leiding van de geestelijken kwam.

Als gevolg van verwarrende opeenvolging van domeinbeheer

werd het door privé personen aangekocht.

Trevi, Chiesa di S. Costanzo
dopo la recente sistemazione N71224-(foto 19/7/06)

Trevi, Chiesa di S. Costanzo, Facciata (foto 1997) D44220

Tutte le foto sono inedite © f.s.2006

Bij het begin van de XX ste eeuw werd het omgevormd tot een cisterne (waterreservoir) ten einde het regenwater, afkomstig van de hogergelegen gebieden op te vangen, en rond 1920 zag men nog de afbeeldingen van de heiligen “ die zich weerspiegelden in het water“^.2.

Niet meer onderhouden, vulde het zich zeer snel met het grind, dat door het water meegesleept was.

In het laatste decennium van het Novecento (‘900) werd het samen met het aangrenzende huis en de omliggende terreinen verkocht. Vanaf dat ogenblik werd het kerkje het voorwerp van verschillende eigendomswijzigingen en iedere nieuwe eigenaar heeft getracht het zoveel mogelijk tot de oorspronkelijke rol terug te brengen.

Vertaling en Bewerking Ludo De Graef- Antwerpen 2010

Ritorna alla pagina CHIESE Notizie storiche L’origine e le fonti storiche

107

Note 1) Pellini, Pompeo, Dell’Historia di Perugia, Venezia, 1664, rist. Forni, Bologna, 1968, parte I, pag. 94, sub anno 98

2) Testimonianza orale di Maddalena Benedetti Valentini, n. 1913.

De Kerk van S. Catarina, gelegen als een soort vesting op de glooiing van heuvel dicht bij Trevi is nu slechts een kleine hut geworden.

De plaats is zeer suggestief en van op de kleine ruimte ervoor kan men van een buitengewoon panorama genieten. Het meest interessante element is de muur achteraan, volledig bedekt met een fresco van 3m bij 2.70 m. Het stelt een Kruisiging voor. De personen zijn van een natuurlijke grootte en de scene is buitengewoon dramatisch voorgesteld.

Vermoedelijk werd de kerk verlaten omwille van zijn moeilijke toegankelijkheid en omdat er op 200 meter de kerk van het magnifieke klooster van de Kapucijnen, heel wat groter en dagelijks in gebruik, vooraleer het door een kerkhof opgeslorpt werd, gelegen was.

Reeds sinds zeer lange tijd had de bevolking van Trevi een bijzondere verering voor S. Catharina, zoals wij kunnen zien aan de verschillende schilderingen, die eeuwenlang kerkelijke en profane gebouwen van de stad en streek versierden, en dit kerkje, toegewijd aan de martelares van Alexandrië, gaf sinds onheuglijke tijden zijn naam aan de plaats en werd de helling van S. Catharina “la costa di S.Caterina” genoemd.

Maar in de gedachten van de oude Trevani heeft S. Catharina nog een speciale band met de verbouwing van de olijfbomen want het was op haar feestdag, 25 november, dat de oogst van deze belangrijke vrucht begon, na het bijwonen van de mis in dit kerkje, dat letterlijk door olijfbomen omgeven is.

Op het einde van de 19^de eeuw werd de kerk van S. Catharina bijna volledig vernield om de stenen te kunnen recupereren voor de bouw van de oostelijke vleugel van het ziekenhuis en werd het dus teruggebracht tot zijn huidige toestand.

Louter geleid door pragmatische en utilitaristische overwegingen – er is niets nieuws onder de zon – besloten de ondernemers op zijn minst het grote fresco van de achterwand bewaren.

Heden ten dage blijft alleen de vermelde muur en een zeer kleine lege ruimte, nu afgesloten door een gemetselde muur, over.

In 1942 trok Don Aurelio Bonaca, een Trevaans priester, de aandacht op deze kerk met een kleine publicatie, waarin hij klaagde dat het grandioos fresco nu eigenlijk een hut versierde, die als schuilplaats gebruikt werd door de olijfpluksters. De oproep van Bonaca werd volkomen genegeerd door de autoriteiten wegens de oorlog en ook nadien door hun opvolgers wegens de verdere wederopbouw.

In de 70-er jaren werd de fresco onderzocht door Silvestro Nessi, die het één eeuw vroeger heeft gedateerd tot het begin van de 14^de eeuw en het toeschreef aan de Maestro di S. Chiara van Montefalco (Spoletium n. 21, 1976)

op grond van de evidente overeenkomst tussen de 2 schilderwerken. Maar zelfs dan, bezig met grote werken, interesseerde niemand zich hiervoor. Nessi bracht eveneens aan het licht dat in 1632 het fresco bestudeerd was door de Kapucijn Pater Zaccaria Boverio, die uit de pij van S. Franciscus afgebeeld aan de voet van het kruis, informatie had gevonden om de evolutie van de kledij van de Franciscanen door de eeuwen heen te reconstrueren. Het schilderwerk werd daarop bezocht door alle belangrijke professoren en bevoegde autoriteiten.

In de zomer van 2000 bracht Vittorio Paris, Trevaans schilder van de Naïeve school, de melding, ook door de plaatselijke pers overgenomen, dat de deur open gebroken was, vermoedelijk het werk van enkele daklozen, die ook enkele nagels in de schildering hadden gedreven om ze als kapstokken voor hun kleding te gebruiken.

Vertaling en bewerking Ludo De Graef – Antwerpen 2010

Ritorna alla Ritorna alla pagina CHIESE

202

De oude parochiekerk heeft de naam La Cura geven aan de zone waarin ze staat.

Heden wordt ze bijna volledig verstikt in de opeenvolgende uitbreidingen van het kerkhof. Ze domineert de weg, die boven het dorp loopt en behoudt het uitzicht, dat men vanuit de vallei ziet.

Zoals het grote gedeelte van dergelijke kerken is zij georiënteerd naar het oosten.

De gevel is bewerkt in 1630 en 1769.

Voorgevel

Zuidmuur en apsis voor de uitbreiding van het kerkhof

Binnen ondersteunen drie policentrische bogen het dakwerk.

Op de muren zijn resten van minderwaardige fresco’s van de laat 16^de eeuw te zien: De aanbidding van de Koningen heeft een datum 1575 ( Nessi)

In 1571werd de parochie S. Bernardino opgericht als gevolg van de eenmaking van de vroegere parochies van S. Maria, van S.Michele Arcangelo, van S. Giovanni en van S. Marco.

Vertaling en Bewerking Ludo De Graef Antwerpen 2010

Ritorna alla pagina CHIESE

107

Ex chiesa e monastero di S. Bartolomeo

itinerario giubilare

Ulteriori notizie in: Memorie Francescane

Men kent de periode van de stichting niet. Men weet dat het op het eigendom van Giacomo Pauloni in 1495 opgeëist werd door enkele vrouwen die als kloosterzuster wilden leven en voor deze overgang werden geholpen door de Gemeente met een toelage van 50 florijnen. Nooit was er een talrijke familie, het aantal varieerde tussen 58 en 10. In 1796 besloot men, wegens de schaarse aanwezigheid van nonnen, beroep te doen op de Congregatie van de Maestre Pie, die evenwel slechts in 1840 toekwamen.

Het werd gespaard van de Napoleontische opheffing in 1810, omdat er geen zusters meer waren, maar alleen een seculiere maestra (meesteres), die jonge wezen onderwees. Vervolgens werd het weeshuis, beheerd door de congregatie van de Maestro Pie overgebracht naar het Palazzo Lucarini, waar het gebleven is tot na de laatste oorlog.

In 1868 werd het klooster verkleind tot woningen waar het eerst soldaten had gehuisvest. Opeenvolgend werd het een opvanghuis voor kinderen en vervolgens Kleuterschool, zoals tot 1996 de plaat in traventijn getuigde.

De vernieling

Van eigendom van het IRAB (Istituti Riuniti di Assistenza e Beneficenza) werd het eigendom van de gemeente, wanneer het Instituut werd opgeheven op grond van een wet die toeliet “nutteloze” organismen, die gedurende eeuwen zeer goed hadden gefunctioneerd, evenwel voorzichtig beheerd door heren, van wie men het spoor bijster was. En hoe meer er nutteloos verklaard werden, des te meer, zoals deze van Trevi, bezit en kapitaal hadden.

Zoals enkele jaren voordien het Palazzo Lucarini, werd ook dit monument bestemd om omgebouwd te worden in miniappartamenti als woonplaats voor de bevolking.

104 Ritorna alla pagina 1 Ex chiesa e monastero di S. Bartolomeo

Ritorna alla pagina MONUMENTI Nederlandse pagina’s Ritorna alla pagina CHIESE

Ex chiesa e monastero di S. Bartolomeo

itinerario giubilare

In de loop van verbouwingswerken van het oude Klooster van S. Bartolomeo “delle sacca” in miniappartamenti, is bij het openen van een deur een grandioos fresco uit de tweede helft van de 16^de eeuw aan het licht gekomen.

Het schilderwerk, dat alleen beschadigd was aan de basis in het midden, waar men getracht had de nieuwe opening te maken, was zeer duidelijk de monumentale versiering van het altaar van de oude kerk van S. Bartolomeo. De fresco stelt een Kruisiging voor met verschillende heiligen waaronder S. Emiliano en Maria Magdalena.

Volgens de stijl kan men hem toewijzen aan de Angelucci da Mevale. Zeer vermoedelijk werd het geschilderd door Fabio Angelucci, die in 1567 toegelaten werd tot het Trevaanse burgerschap. In 1568 schilderde hij een Madonna met Heiligen in het Palazzo Communale en in 1577 de nis achteraan de kerk van S. Francesco. Een ander werken van de Angelucci in Trevi is de Capella van Benedetto Valenti, de eerste aan de linkerkant van

chiesa delle Lagrime

.

Het schilderij schijnt in goede staat en de kleuren zijn erg briljant.

104 Ritorna alla pagina 1 Ex chiesa e monastero di S. Bartolomeo

Ritorna alla pagina MONUMENTI Ritorna alla pagina CHIESE Nederlandse pagina’s

Ex chiesa e monastero di S. Bartolomeo

itinerario giubilare

Er bestaan slecht weinige nota?s.
Natalucci beweert dat er in de streek van Lapigge een kerk van s. Bartolomeo (vernield in 1385) bestond naast het klooster ?delle sacca?.

Vermits het dezelfde titel als dat van Trevi draagt, is het vermoedelijk zo dat de monniken op het einde van de 14^de of het begin van de 15^de eeuw zich verplaatst hebben naar Trevi en er de kerk met dezelfde benaming opgericht hebben.

Het had ?n altaar met ?eenvoudige hulpmiddelen?, toegewijd aan S. Bartolomeo en S. Joannes de Doper.

Nu kunnen wij bevestigen, na de ontdekking van de Kruisigingsfresco (affresco della crocifissione),

dat er vroeger twee deuren bestonden, ?n voor de kerk en ?n voor het klooster, en de enige nog nu gebruikte deur was deze voor de kerk.

Trevi – Ex chiesa di S. Bartolomeo -Ingresso attuale ricavato nel vano della chiesa (1999)

De kerkvloer, ongeveer 1.5 meter onder de basis van de Kruisigingsfresco liep zo goed als gelijk met de straathoogte en werd vorige eeuw volledig mismeesterd om een bredere toegang tot de lagere verdiepingen te maken.

S. Bartolomeo is ?n van de medepatroonheiligen van Trevi. Tot het begin van de 18^de eeuw werd er een plechtig feest, te vergelijken met de processie voor S. Emiliano “illuminata” come per S. Emiliano
gevierd.

In 1858 werd het de zetel van de Pia Unione di S. Giuseppe, gesticht door de zeer nederige Trevaanse priester Ludovico Pieri, die hierdoor de devotie tot de H. Familie (later patrimonium van de ganse Kerk door het instellen van het offici?e Liturgische feest) wilde propageren.

Het jaar daarop werd de zetel verplaatst naar de S. Francesco (S. Francesco) omdat de kerk van S. Bartolomeo alle leden niet meer kon opnemen.

104 Ritorna alla pagina 1 Ex chiesa e monastero di S. Bartolomeo

Ritorna alla pagina MONUMENTI Nederlandse pagina’s Ritorna alla pagina CHIESE

Ex chiesa e monastero di S. Bartolomeo

itinerario giubilare

Op een prachtige plaats gericht naar het zuiden staat ze waar de helling het meest steil is.

Deze karakteristieke positie werd ingegeven door verdedigingsoverwegingen; het is namelijk zo dat de middeleeuwse uitbreidingen van de wallen daar aansloten op de oude Romeinse omwalling.

De gebouwen, die opeenvolgend werden opgericht ten gevolge van de uitbreiding van de omwalling, hebben,

zeker door aardverschuivingen, het magnifieke uitzicht dat men vanaf het klooster over 180 graden tot het aan

de horizon kan genieten, niet verhinderd.

Zoals alle gebouwen, die op een helling gebouwd zijn, heeft het lagere verdiepingen die aan een kant aanleunen tegen de aarde.

Uit het oogpunt van de stabiliteit steunt het zeer sterk naar de vallei toe op de zware Romeinse muren.

104

Ritorna alla pagina MONUMENTI Nederlandse pagina’s Ritorna alla pagina CHIESE

Ulteriori notizie in: D. Aurelio Bonaca, Religione e beneficenza in Trevi (Umbria), notizie storiche.

Visualizzazione ingrandita della mappa

Ze staat op lieflijk heuveltje op 550 m hoogte, biedt een magnifiek uitzicht over de vallei en kan bereikt worden vanuit Bovara via een berijdbaar pad.

Ze wordt in enkele documenten uit het einde van 1177 vermeld, als onderdeel van de Abbazia di S. Pietro in Bovara, maar de toewijding aan S. Michael Arcangelo verraadt een Longobardische oorsprong en moet gevonden worden in eerste documenten van enkele eeuwen voordien.

Vergroot en aangepast in de loop der eeuwen blijft er van de originele Romaanse constructie een deel van de gevel, het eenvoudige portaal en de noordmuur.

L’ex convento di S. Arcangelo visto da Nord

Van het hoofdaltaar blijft een fresco van de Umbrische school over die een Madonna met Kind voorstelt en toegeschreven aan Bartolomeo da Miranda.^.1 over.

Wanneer Corrado Trinci in 1421 de abdij van S. Pietro innam, werd de kerk van S. Archangelo, zoals vele kerken die van de abdij afhingen, verlaten.

Base del campanile del 1656, facciata e portale della
chiesa romanica.

Een vrome legende vertelt dat in 1646 de Madonna hier verscheen aan een herderin. Sinds dan werd het een zo belangrijke pelgrimsplaats dat de Gemeente de weg diende te verbreden.

In 1656 was er een grote gelofteprocessie om de vrijwaring van de pest, die Trevi belaagde, te verkrijgen.

In die periode verscheen de klokkentoren en het aangrenzende klooster.

Met Pinksteren wordt er feest gevierd en processies uit Trevi en uit alle wijken kwamen naar boven gedurende de drie dagen van het feest.

Tot juist na WOII hielde de wijken van de bergen nog hun processie op Pinkstermaandag.

De eerbiedwaardige vereniging “Vrienden van S. Archangelo” (“Amici di S. Arcangelo”) opgericht met het doel de verschillende lokalen van het klooster te restaureren en het geheel complex op te waarderen is, na jaren van overvloedig en gewaardeerd vrijwilligerswerk, opgeheven.

De Zonnewijzer Meridiana

Boven de deur, juist onder het venster, is er een zonnewijzer zonder naald, maar nog altijd leesbaar zijn de uurlijnen en de omlijsting. Bij de interventies, die de stenen van de gevel hadden blootgelegd na het verwijderen van het pleisterwerk, werd hij gespaard.

Nochtans is de zonnewijzer heden meer kwetsbaar, vermits zijn niet beklede buitenkanten de infiltratie van regenwater vergemakkelijken.

Zijn plaatsing aan de westzijde doet het bestaan van een ander instrument naar oosten of zuiden vermoeden om de uren van de voormiddag aan te duiden. (Onuitgegeven visie 2005

054

Foto 1999

Vertaling en Bewerking Ludo De Graef – Antwerpen 2010

Ritorna alla pagina SANTUARI MARIANI Ritorna alla pagina CHIESE

Note

1)

S. Nessi

,

Trevi e dintorni

, Spello, 1991, p. 123

Men kent geen documenten in verband met de periode van de oprichting van de kerk, maar de toewijding aan S. Apollinare, een heilige die vooral door de Longobardische bevolking vereerd werd, stelt de oprichting in de VI-VIII eeuw, wanneer Spoleto geregeerd werd door Longobardische hertogen (van 570 tot 774).

In 1177 is ze vermeld in een schrijven van paus Alexander III.

In 1177 is een pauselijk schrijven van Alexander III, waar ze samen met andere 100 actieve kerken, erkend wordt onder de jurisdictie te vallen van het machtige Benedictijnerklooster van S. Pietro van Bovara.

In een ander schrijven wordt het vermeld bij de opsomming van verzamelde titels.

De Trevaanse historicus Durastante Natalucci vermeldt dat het een kerk was die zorgde voor het zielenheil respectievelijk in 1404 voor 9 families en in 1432 voor 14 families. Hij vertelt ons eveneens dat het in zijn tijd ( eerste helft van de 18^de eeuw) werd uitgerust met “een nieuwe schildering van zijn heilige” en het nog altijd onder de leiding viel van het klooster van Bovara, dat evenwel niet meer zijn oude glorie kende.

In de oude documenten wordt het vermeld met de naam van “di S. Apollinare di Porcaria” , omdat Porcaria de naam was van dit vruchtbare landsstreek, die nu als naam van het Kasteel van San Lorenzo heeft genoemd, maar we weten dat in 18^de eeuw deze naam van de kerk in gebruik was omdat het gebied er onmiddellijk rond aangeduid werd al S. Apollinare

Het gebouw werd vanaf de fundamenten heropgebouwd in de 12^de eeuw en meerdere malen hersteld vooral in de bovenste gedeelten.

Vertaling en Bewerking Ludo de Graef Antwerpen 2010

Ritorna alla pagina CHIESE

107